At arabalarından Tesla'ya: Elektrikli araba fikri, sandığınızdan çok daha eski
Günümüz otomotiv pazarında fırtınalar estiren elektrikli araçların geçmişi aslında iki asır öncesine, at arabalarının dönemine kadar uzanıyor....
Sokaklarda her geçen gün daha fazla elektrikli araç görmek, çoğumuzda bu teknolojinin çok yeni olduğu hissini uyandırıyor. Oysa pilli ulaşım araçlarının geçmişi, otomotiv dünyasının emekleme dönemine, yani neredeyse 200 yıl öncesine dayanıyor. Buharlı makineler ve içten yanmalı motorlar atların yerini almak için birbiriyle yarışırken, vizyoner mucitler elektrik gücünün potansiyelini çoktan fark etmişti bile...
Tarihteki ilk elektrikli aracı Robert Anderson geliştirdi. Dönemine göre oldukça kaba bir prototip sayılsa da bu buluş, günümüzün modern elektrikli otomobillerinin doğuşunu temsil ediyordu. Takvimler 1890'ların başını gösterdiğinde ise William Morrison, Amerika Birleşik Devletleri'nin ilk elektrikli otomobiline imza attı. Tasarımında at arabalarından ilham alınan bu araç, aslında elektrikle çalışan bir vagondan farksızdı. Ön kısmında bir motor yer almadığı için geleneksel burun tasarımı da yoktu. Sürücü, tıpkı eski faytoncular gibi ön kısma oturuyor ve aracı oradan yönlendiriyordu. Altı yolcu taşıma kapasitesine sahip olan bu elektrikli vagon, saatte en fazla 22 kilometre (14 mil) hıza ulaşıyordu.
Sessiz konforun maliyeti ve altyapı çıkmazı
1900'lü yıllara gelindiğinde elektrikli araçlar popülerliğini iyice artırdı. Fakat o günlerde de tıpkı günümüzdeki gibi içten yanmalı motorlara kıyasla ciddi bir fiyat dezavantajı söz konusuydu. Standart bir elektrikli araca sahip olmak için yaklaşık 2.000 doları gözden çıkarmak şarttı. Bu rakam, günümüzün parasıyla 60.000 dolara yaklaşıyor ve şu an piyasada satılan en ucuz elektrikli modellerin bile üzerinde kalıyor.
Her şeye rağmen bu araçlar gürültülü at arabalarına, buharlı ve benzinli motorlara kıyasla son derece sessizdi ve etrafa kötü kokulu gazlar yaymıyordu. Ünlü üretici Studebaker da gazetelere verdiği ilanlarda araçlarının bu sessiz ve sarsıntısız sürüş özelliğini ön plana çıkarıyordu.
Studebaker 1902 yılında elektrikli araç üretimine adım atarken, ünlü mucit Thomas Edison da henüz 1889'da kendi elektrikli aracını geliştirmişti. Bu otomobiller, yola çıkmadan önce şarj edilmesi gereken şarj edilebilir kurşun-asit bataryalarla çalışıyordu. Ne var ki o dönemde Amerika genelinde araçları şarj edecek bir altyapı henüz kurulmamıştı. Sürücüler bataryaların bakımını ya kendileri yapmak ya da üreticiye, ev tipi şarj istasyonlarına veya özel garajlara güvenmek zorundaydı.
Tek şarjla ne kadar uzağa gidilebiliyordu?
Erken dönem elektrikli araçlar, yürümenin ya da fayton kullanmanın ötesine geçmek isteyenler için büyük bir teknolojik devrimdi. İnsanlar bu sayede bir yerden bir yere çok daha hızlı ulaşıyordu. Günümüzün uzun menzilli modelleri kadar hızlı olmasalar da sahiplerine büyük kolaylık sağlıyorlardı.
İlk dönemlerde bu araçlar tek bir şarjla 48 ila 64 kilometre arasında yol kat edebiliyordu. Bu menzil, yerel pazara gidip eve sorunsuz dönmek için fazlasıyla yeterliydi. Buharlı rakiplerini çalıştırmak için sürücülerin bazen 45 dakika boyunca aracın başında beklemesi gerektiği düşünülürse, elektrikli otomobiller büyük bir pratiklik sunuyordu.
Zaman ilerledikçe bu araçların verimliliği daha da arttı. 1900'lerin ortalarına ve sonlarına doğru menziller ciddi oranda uzadı, hatta tek seferde 240 kilometreye ulaşarak rekor kıran modeller ortaya çıktı. 20. yüzyılın başlarında, yollardaki araçların üçte birinden fazlasının elektrikle çalıştığı tahmin ediliyor.